Strona główna » Aktualności » Artykuły » Wojenny syndrom pokwitania – Szapocznikow, Wróblewski, Wajda
Unnamed

Polski rynek sztuki rozpoznawany jest poza granicami kraju głównie dzięki kilku wybitnym artystom. Do grona tych twórców zdecydowanie należy zaliczyć Alinę Szapocznikow, i Andrzeja Wróblewskiego, których prace można oglądać na wystawie czasowej “Perspektywa wieku dojrzewania” w Muzeum Śląskim. Kuratorka wystawy – Anda Rottenberg odwołuje się również do dzieł filmowych Andrzeja Wajdy, spośród których wiele opowiada o ludziach obciążonych wojennymi traumami.

 

Prace Aliny Szapocznikow są w Polsce licytowane niezwykle rzadko i osiągają wysokie pułapy cenowe – rzeźba “Ptak” z 1959 roku została sprzedana w 2016 roku w DESA Unicum za 1 700 000 PLN, ustanawiając tym samym polski rekord w kategorii rzeźby. W przypadku Andrzeja Wróblewskiego sytuacja rysuje się nieco inaczej. Na rynku aukcyjnym rotuje wiele jego prac na papierze, jednak dzieła najbardziej charakterystyczne dla jego twórczości pojawiają się niezwykle rzadko i zazwyczaj w sprzedaży prywatnej. Za wyjątek można uznać “Autoportret” z 1949 roku, który trafił do Domu Aukcyjnego Polswiss i osiągnął cenę 1 300 000 PLN. Warto w tym miejscu odnotować, iż na aukcjach sztuki pojawiają się sporadycznie także rysunki Andrzeja Wajdy.

 

Sytuacja rynkowa tej trójki artystów to niezwykle ciekawy temat, niemniej na uwagę zasługuje przede wszystkim wartość artystyczna, kulturowa i historyczna twórczości Aliny Szapocznikow, Andrzeja Wróblewskiego oraz Andrzeja Wajdy. „Perspektywa wieku dojrzewania” sięga do dorobku trzech znakomitości polskiej sztuki powojennej. Kuratorka przedstawia nam różne osobowości artystyczne, które łączy zbliżona data urodzenia, strata ojca w dzieciństwie oraz dojrzewanie w naznaczonych traumą latach wojennych. Odczytanie przekazu wystawy wymaga spojrzenia na zgromadzone dzieła z perspektywy biografii twórców.

 

Każde z trojga artystów prezentuje odmienne spojrzenie na doświadczenia wojenne, które naznaczyły ich życiorysy. Twórczość Andrzeja Wróblewskiego koncentruje się wokół samego procesu umierania człowieka. Malowane przez niego „Rozstrzelania” często przedstawiają niemalże poklatkowo moment śmierci. Charakterystyczne błękitne postaci, wyobrażenia rozczłonkowanych ciał oraz nieobecny cień jednoznacznie podpowiadają spoglądającemu na obraz, że dana osoba jest już w drodze na “drugą stronę”. Alina Szapocznikow w swoich rzeźbach nie nawiązuje w sposób tak jednoznaczny do przeżyć wojennych, o których zresztą niechętnie mówiła. Jednak obecność w jej rzeźbach motywu wyabstrahowanych z całości fragmentów ciała pozwala domyślić się, że doświadczenia getta łódzkiego oraz obozów odcisnęły głębokie piętno na życiu i twórczości artystki.

Mostem pomiędzy dziełami Szapocznikow i Wróblewskiego są na wystawie dokonania artystyczne Andrzeja Wajdy, który przyjaźnił się z obojgiem artystów. Jego “wojenny syndrom pokwitania” w dużej mierze przejawia się w stale obecnym w jego filmach motywie bohatera skazanego na przegraną, samotnego straceńca, takiego jak grany przez Zbigniewa Cybulskiego Maciek z “Popiołu i diamentu”. Znamienne jest zestawienie na ekspozycji kadru przedstawiającego śmierć głównego bohatera filmu z “Rozstrzelaniem IV” autorstwa Andrzeja Wróblewskiego. Ciało umierającego wygięte jest w charakterystyczny sposób bezpośrednio nawiązujący do motywu pojawiającego się w wielu działach malarza.

 

                  

Kadr z filmu „Popiół i diament” 1958 reż. Andrzej Wajda Fot. PAPReprodukcja     |      Andrzej Wróblewski Rozstrzelanie na ścianie, (Rozstrzelanie IV) Muzeum Wojska Polskiego, Warszawa Dzieki uprzejmości Fundacji Andrzeja Wróblewskiego

 

Sposób zaaranżowania wystawy nie narzuca jej jednoznacznej interpretacji – nie ma wyznaczonej ścieżki zwiedzania, widz ma pełną swobodę poruszania się pomiędzy dziełami “zarażonymi wojną”, samodzielnie odkrywa sensy i zachodzące pomiędzy pracami relacje. „Perspektywa wieku dojrzewania” jest prawdopodobnie jedyną okazją by przestudiować twórczość trzech wybitnych polskich artystów zebraną w jednym miejscu pod okiem znakomitej i zasłużonej dla świata sztuki kuratorki. Zgromadzenie ponad stu dzieł o takiej randze artystycznej musiało być skomplikowanym logistycznie przedsięwzięciem. Prace prezentowane na wystawie nie pochodzą wyłącznie z kolekcji muzealnych, wiele zostało wypożyczonych ze zbiorów prywatnych.

 

 

                                         

Andrzej Wróblewski "Autoportret", 1949 r. / Polswiss Art                                                                                                               Alina Szapocznikow "Ptak", 1959 r. / DESA Unicum

 

 

Obiekty pochodzą z: Fundacji Andrzeja Wróblewskiego, Galerie de France Catherine Thieck w Paryżu, Galerii Isabelli Czarnowskiej w Berlinie, Galerii Starmach z Krakowa, Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej, Muzeum Lubelskiego w Lublinie, Muzeum Narodowego w Krakowie, Muzeum Narodowego w Poznaniu, Muzeum Narodowego w Warszawie, Muzeum Narodowego we Wrocławiu, Muzeum Niepodległości w Warszawie, Muzeum Okręgowego w Toruniu, Muzeum Plakatu w Wilanowie – Oddział Muzeum Narodowego w Warszawie, Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Zachęty – Narodowej Galerii Sztuki oraz z kolekcji: dr Wernera Jerke, Marin Karmitz, Olgi Stanisławskiej, Piotra Stanisławskiego / dzięki uprzejmości Galerie Loevenbruck w Paryżu i ze zbiorów prywatnych.

 

Kuratorka: Anda Rottenberg / Koordynatorka: Magdalena Czerny-Kehl

Wystawa: 23.06-30.09.2018

Muzeum Śląskie

 
 
Weronika Ptak

INNI CZYTALI RÓWNIEŻ